Platform over architectuur, interieur- en landschapsarchitectuur
Bij architecte Karin Dorrepaal is in de afgelopen 10 jaar de blik op duurzaamheid wezenlijk veranderd. Waar het gesprek in de bouw nog vaak begint bij materialen, MPG of BENG, kijkt ze inmiddels breder: naar de plek als levend ecosysteem. Dat is geen vrijblijvende ambitie, maar een manier om ontwerpkeuzes tijdens het hele proces te toetsen, zeker wanneer tijd, geld of regelgeving druk zetten op oorspronkelijke idealen. “We streven dan ook naar het ontwikkelen van meerwaarde op ecologisch én sociaal vlak”, zegt ze.
Die verschuiving begon overigens niet abstract. Al in het eerste jaar bouwde haar bureau (ze richtte DOOR architecten in Amsterdam samen met Saskia Oranje op) de eigen werkplek met zoveel mogelijk tweedehands, lokale en losmaakbare elementen, van zeecontainers tot vloerbalken en kozijnen. Toen was actief zoeken naar afvalstromen nog ongewoon. Nu is die materiaalvraag onderdeel van een groter kompas.
Regeneratief ontwerpen betekent voor Karin dat een project start bij de plek zelf: mensen, planten, dieren, bodem, water, lucht en materialen. Met een ecosysteemanalyse brengt haar bureau elementen, stromen en soorten in beeld. Ze zegt: “De leidende vraag is steeds: hoe laten we deze plek beter achter dan we haar aantroffen?”
Die vraag wordt concreet gemaakt langs zes stromen of kringlopen: energie, water, biodiversiteit, voedsel, materiaal en sociaal. Daardoor staan ruimtelijke keuzes, gebruik en beheer niet los van biodiversiteit of sociale waarde. Karin benadrukt dat duurzame architectuur daarmee geen herkenbare stijl hoeft te hebben. “Je kunt iets ‘groen’ laten ogen en toch ecologisch arm ontwerpen, of andersom.”
Om die samenhang vast te houden ontwikkelde DOOR architecten het Flourish Framework, geïnspireerd op onderzoek van Nancy Boken, Laura Niessen en Samuel Short van de Universiteit Maastricht. Het raamwerk werkt met vijf cirkels: efficiënt, netto nul, circulair, regeneratief en florerend. Vooral die laatste cirkel is bepalend, omdat maatschappelijk en ecologisch welzijn daar boven financiële winst staan. “Duurzame architectuur is voor ons eerder een houding en proces dan een stijl”, legt ze uit.
Juist in de praktijk is zo’n kader nodig. Volgens Karin schiet de aandacht in projecten vaak terug naar wat goed meetbaar is. Lagere MPG-scores en betere BENG-prestaties zijn belangrijk, maar vallen vooral binnen de efficiëntiecirkel. “Bescherming en herstel vragen ingrepen in de grotere cirkels: regeneratief en florerend. Het risico ontstaat vooral bij ontwerpfixatie, aanbesteding of bezuinigingsrondes. Dan worden ambities snel ‘scope’, tenzij ze zichtbaar blijven.”
Karin heeft een voorbeeld. “Bij de renovatie van het Rivierenhuis voor Eigen Haard stond de lat onder druk door het prijsplafond van sociale woningbouw. Met een vergelijkingsmatrix waarin kosten, CO₂ en comfort naast elkaar stonden, bleven biobased Faay-wanden echter overeind. Sterker nog: de keuze werd scherper, omdat de wanden niet alleen duurzamer zijn, maar ook sneller te verwerken.”
Een florerende stap zat ook in de ketensamenwerking. Vanaf de start werkten aannemer, sloper, architect, co-makers en leveranciers samen. Zo konden circulaire materialen en hergebruik niet als losse projectambitie blijven hangen, maar schaalbaar worden. Daarom deelt het architectenbureau het raamwerk ook met anderen. “Als we allemaal met hetzelfde bredere kader praten, kunnen we sneller opschalen van scores halen naar florerende leefomgevingen.”
